Yatırımda karar mekanizmaları üretimi
Yatırım dünyasında da pareto kuralı işliyor: kazancın %80i, yatırımcıların %20’sine gitmektedir. Elbette bu ayrışmanın veya asimetrik gerçeğin arkasında matematik modeller vardır. Asimetrik gerçeği asimetrik modeller üretebilir. Sebebi de yatırım dünyasının doğrusal olmayan davranışlarıdır. Matematik araçlar bu dünyanın keşfine imkan vermektedir. Bu keşfe destek olarak mantıksal bakış da geliştirilebilir.
Doğrusallık yok, asimetrik bakış var
Doğrusal bakış geliştiren reçetelerin yeterince güçlü olması halinde, 80/20 pareto kuralının bozulup denge orana gidilmesi beklenebilirdi. Bu şekilde gelişen yapı olmadığına göre, daha farklı arayışlar içinde olmak gereklidir. Doğrusal çıkarım, doğrusal reçete olmayacağına göre; yerini alacak bakış “aynı hızda gelişmeme” hali üzerine oturmalıdır. Koşullu kararlar zinciri olarak tanımlayabileceğimiz bu durumu her adımda geliştirmek mümkündür.
Birbirine bağlı döngüsel hareketler piyasanın gerçeği ise, benzer bağlantı yapısı içinde olacak geri bildirim döngüleri üretebilmek sonuca götürebilir. Sonuç herkesin isteğidir: reel kazanç eğrisi üzerinde yer bulabilmek.
Eğer ki, radikal kararla her geçmiş çalışma şekli değişecek ise, temel düzey yatırımcı olarak yeni bakışla ilerleyebiliriz. Temel düzey yatırımcı için bu yapıyı anlamanın en etkili yolu, günlük hayatındaki davranışı yansıtmaktır. Basit ama faydalı sonuçlar alabilir. Bir tür düşünce organizasyonu, karar ağaçları formatında organize edilebilir. Ağaç dalları, farklı tip tercihlerin olası yanıtlarını ve sonraki eylemi içerebilir. Dal kökü veya düğüm bir soru olarak, bu durumda tanımlanabilecektir.
Tavsiye değil, çıkarım seti
Bu ağaç ve dallandırılmış yapısı “ne yapmalıyım?” sorusuna cevap aramaz. Daha çok; “hangi koşullar altına, ne şekilde düşünmeliyim?”. Bu şekilde yapı, piyasa gerçeklerini kavramada eğitsel fayda üretecektir. Piyasalarda kesinlik olmadığına göre, birden fazla ağaç dalı olacaktır. Buna göre de, sadece olasılıklar ve duruma uyarlanabilir tepkiler var olacaktır.
Mantık ağaçları nasıl kullanılabilir?
- Karar anında ağacı takip et: Yatırım kararı öncesi ilgili ağacı baştan oku. Her düğümde dürüstçe cevapla.
- Kayıt tut: Hangi dallara gittin? Kararın sonucu ne oldu? 3 ay sonra değerlendir.
- Ağaçları güncelle: Piyasalar değişir. Daha önce üretilen ağaçlar da evrimleşmeli. Yeni sıra dışılık keşfedince ekle.
- Basit başla: Tüm yapıyı birden uygulamaya çalışma. Önce “Sistematik mi Sezgisel mi?” ile başla. Hakimiyet kazandıktan sonra diğerlerini ekle.