“Çapraz kur” gösterge uyumsuzluğu ve piyasa anomalileri
Bazı matematiksel kanıtlar üzerine deneme
Çapraz kur ve teknik göstergeler ile fiyat hareketi arasındaki uyumsuzluk, yalnızca gelişmekte olan piyasalara özgü bir olgu değil. Milyar dolarlık piyasa değerine hisseler üzerinde yapılan matematiksel modellemeler de aynı dinamiği doğruluyor: Uyumsuzluk, sürpriz rallilerin önünü açan bir “enerji birikimi” gibi çalışıyor.
Daha önceki çalışmalarımızda bahsettiğimiz matematiksel modelleri bir laboratuvar ortamında test ettiğimizde, karşımıza tutarlı bir tablo çıkıyor. İster çapraz kurlar gibi yapısal değer kaybı yaşayan bir varlık olsun, ister Apple gibi yüksek volatiliteye sahip bir teknoloji hissesi, temel sorulara matematiksel cevaplar bulmak mümkün hale geliyor: *Neden yükseliyor? Neden düşüyor? Potansiyel ne yönde ilerliyor?*
Aynı Dinamik, Farklı Varlıklar
Türk Lirası bazlı çapraz kurlar üzerinde 1991-2026 dönemi için yaptığımız nedensel analizde, fiyatın “yoğuşma” yönü ile teknik göstergelerin (RSI, Bollinger Bantları, MACD) eşik sinyalleri arasında uyumsuzluk oluştuğunda, takip eden üç aylık dönemde ortalama getirinin %22,18 olduğunu, normal piyasa koşullarında bu oranın sadece %5,63’te kaldığını gördük.
Yıllıklandırarak bakınca, sürpriz hareket tanımları daha net hale gelmektedir: risksiz varlık getirisini aşan performanstan bahsetmekteyiz. Mevduat faizi getirisini bazı durumlarda 2,3 misli aşan trend hareketleri sürpriz olarak görülebilir. Elbette oynak piyasada çift yönlü olmaktadır. Bu aşırı oynaklık, rastgele dalgalanmaların ötesinde bir örüntüye işaret eder.
Entropi ve Kaldırma Kuvveti Metaforu
Piyasaya **entropi** (belirsizlik) ve **kaldırma kuvveti** açısından baktığımızda, fiyatların sistemdeki bilinmezliğin anlık bir dışavurumu gibi davrandığını söyleyebiliriz. Uyumsuzluk dönemlerinde, göstergelerin sinyalleri ile fiyatın baskılandığı yön çatıştığında, sistemde bir “enerji yoğuşması” meydana gelir. Bu yoğuşma, tıpkı dalgalı sularda ani bir enerji patlaması gibi, beklenmedik ve şiddetli bir fiyat hareketine dönüşür.
Hesaplamaları yaptığımızda ortaya çıkan tablo, hangi düzeyde açıklanırsa açıklansın, **sonuçların tekrar kullanılabilir bir çerçevede gerçekleştiğini** göstermektedir. Farklı varlıklar, farklı dönemler, farklı coğrafyalar… Ancak matematiksel model aynı kalıbı yakalamaktadır.
Normalleştirme ve Pratik Çıkarım
Benzerleriyle kıyaslanabilir bir analiz üretebilmek için *yıllıklandırılmış getiri* üzerinden değerlendirme yapmak, “normalleştirme” açısından da değerlidir. Bu yaklaşım, hem Apple gibi dakika bazlı işlem gören hisseler hem de USD/TRY gibi aylık verilerle takip edilen döviz çiftleri için ortak bir ölçek sunar.
Sonuç olarak, gösterge uyumsuzluğu yalnızca akademik bir keşif değil, aynı zamanda portföy yöneticileri için erken uyarı sistemidir. Uyumsuzluğun yüksek olduğu dönemlerde, standart teknik analiz filtrelerine güvenmek yerine, beklenmedik ralli riskine karşı pozisyonları gözden geçirmek rasyonel bir eylem planı olacaktır. Piyasanın dalgalı sularında, en büyük fırsatlar çoğu zaman en derin uyumsuzluklardan doğar.
—
*Bu makale, tarihsel veri analizine ve matematiksel modellemeye dayanmaktadır; yatırım tavsiyesi içermez.*