Dünkü yazımda İSO 500’ün anlattığı tabloyu değerlendirmiştim.
O tablo bize şunu göstermişti:
Türkiye sanayisi üretmekten vazgeçmiyor.
Ama ürettiği değeri korumakta zorlanıyor.
Bugün aynı hikâyenin ikinci bölümüne, yani ihracat tarafına bakmak istiyorum.
Çünkü üretim önemlidir ama ihracatla birleştiğinde stratejik bir güce dönüşür.
İşte tam da bu sebeple Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin 33. Olağan Genel Kurulu ve İhracatın Şampiyonları Ödül Töreni, yalnızca bir ödül töreni değil; Türkiye’nin üretim gücünün dünya ile buluştuğu sahnenin adıdır.
2025 yılında Türkiye, yaklaşık 396 milyar dolarlık mal ve hizmet ihracatı gerçekleştirdi.
Bu rakam, Sayın Cumhurbaşkanımızın ihracat ailesi için ortaya koyduğu 390 milyar dolarlık hedefin üzerine çıkıldığını da gösterdi.
2026 yılı için ise 282 milyar dolarlık mal ve 128 milyar dolarlık hizmet ihracatı hedefleniyor.
Yani artık yalnızca 400 milyar dolar eşiğini aşmaktan değil, 410 milyar dolarlık somut bir ihracat hedefinden söz ediyoruz.
Bu başarıda emeği bulunan tüm ihracatçılarımızı yürekten kutlamak gerekir.
Özellikle Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanlığına yeniden seçilen Sayın Mustafa Gültepe’yi de tebrik ediyorum.
Küresel ticarette korumacılığın arttığı, jeopolitik risklerin derinleştiği ve belirsizliklerin çoğaldığı bir dönemde ihracat ailesinin birlik içinde yoluna devam etmesi, Türkiye ekonomisi açısından son derece kıymetlidir.
Ancak burada da rakamları romantize etmeden okumak gerekir.
Yaklaşık 396 milyar dolarlık ihracat önemli bir başarıdır.
Ama asıl soru şudur:
Türkiye bu ihracattan ne kadar katma değer üretiyor?
Çünkü bundan sonraki mesele yalnızca daha fazla satmak değildir.
Daha yüksek katma değer üretmektir.
Daha yüksek birim değerle satmaktır.
Daha güçlü markalar oluşturmaktır.
Daha ileri teknoloji ihraç etmektir.
Aynı emeği, aynı üretim gücünü ve aynı lojistik kapasiteyi dünyaya daha yüksek gelirle sunabilmektir.
Bugün dünyada rekabetin kuralları değişiyor.
Eskiden ihracatta güçlü olmak için üretmek ve uygun fiyat sunmak yeterliydi.
Artık değil.
Bugün alıcılar yalnızca fiyata bakmıyor.
Karbon ayak izine bakıyor.
Teslimat hızına bakıyor.
Tedarik güvenliğine bakıyor.
Kalite sürekliliğine bakıyor.
Markanın itibarına bakıyor.
Dijital izlenebilirliğe bakıyor.
Sürdürülebilir üretim standartlarına bakıyor.
Bu nedenle ihracat artık yalnızca dış ticaret meselesi değildir.
Sanayi politikasıdır.
Teknoloji politikasıdır.
Enerji politikasıdır.
Eğitim politikasıdır.
Lojistik politikasıdır.
Hatta bir ülkenin dış politika gücünün ekonomik ayağıdır.
Türkiye’nin en büyük avantajı tam da burada ortaya çıkıyor.
Biz yalnızca coğrafi olarak değil, üretim refleksi bakımından da merkezi bir ülkeyiz.
Avrupa’ya yakınız.
Orta Doğu, Afrika ve Türk Cumhuriyetleriyle güçlü bağlarımız var.
Limanlarımız var.
Kara yolu ağımız var.
Gelişmiş sanayi kümelenmelerimiz var.
Esnek üretim kabiliyetimiz var.
Ve belki de en önemlisi, zor şartlarda bile üretmeyi ve ticaret yapmayı bilen güçlü bir girişimci kültürümüz var.
Bu avantajlar doğru stratejilerle birleştiğinde Türkiye yalnızca ihracat yapan bir ülke değil, bölgesel ticaretin yönünü belirleyen ülkelerden biri olacaktır.
Ancak bunun için ihracat politikamızı üç temel başlıkta güçlendirmemiz gerekiyor.
İlk olarak katma değer.
Türkiye’nin ihracatında kilogram başına ihracat değerini artırmadan kalıcı refah üretmek kolay görünmüyor.
Tekstil, otomotiv, makine, kimya, savunma sanayii, elektrik-elektronik ile tarım ve gıda gibi güçlü olduğumuz sektörlerde tasarım, Ar-Ge, marka ve teknoloji boyutunu daha fazla öne çıkarmamız gerekiyor.
İkinci olarak pazar çeşitliliği.
Avrupa hâlâ en önemli pazarımız.
Ancak Afrika, Körfez ülkeleri, Orta Asya, Güneydoğu Asya ve Amerika kıtasında daha derin ve kalıcı ticari ağlar kurmalıyız.
İhracatçı yalnızca ürün gönderen değil; bulunduğu pazarda servis sunan, yatırım yapan ve güven ilişkisi kuran bir aktöre dönüşmelidir.
Üçüncü olarak ise rekabetçilik.
Finansman maliyetleri, enerji fiyatları, lojistik giderleri, kur dengesi ve işçilik maliyetleri ihracatçının küresel pazarlarda fiyat tutturmasını giderek zorlaştırıyor.
Bu nedenle üretim politikası ile ihracat politikası birbirinden ayrı düşünülemez.
İSO 500 bize sanayinin finansman ve maliyet yüküne rağmen vazgeçmediğini göstermişti.
İhracatın Şampiyonları ise aynı sanayinin dünya pazarlarında nasıl stratejik bir değer üretebildiğini ortaya koydu.
Bu iki tablo birlikte okunduğunda ise, sonuç oldukça nettir.
Türkiye’nin büyüme hikâyesi üretim ve ihracat ekseninde yazılacaktır.
Ancak bu hikâyenin daha güçlü olması için üretimin daha kârlı, ihracatın daha yüksek katma değerli, finansmanın daha erişilebilir ve markalarımızın daha küresel olması gerekiyor.
Türkiye üretiyor.
Türkiye ihraç ediyor.
Türkiye rekabet ediyor.
Şimdi sırada bunları daha yüksek katma değerle, daha güçlü markalarla ve daha sürdürülebilir bir ekonomik modelle gerçekleştirebilmek var.
Bir sonraki yazımda tam da bu noktaya, yani katma değerli üretim meselesine odaklanacağım.
Çünkü ihracatın gerçek gücü, konteyner sayısında değil; o konteynerin içindeki değerde saklıdır.