Brüt ve Net Dış Borç Stoku, Dış Borçların Döviz Kompozisyonu ve Bir Yılda Ödenecek Dış Borç Miktarı

Mahfi Eğilmez – 30.12.2017

Türkiye’nin Toplam Brüt Dış Borç Stoku

2017 yılının ilk 9 ayının sonunda Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 438 milyar Dolar. Bu borç stokunun 129,4 milyar Doları kamu kesimine, 704 milyon Doları TCMB’ye ve 307,9 milyar Doları da özel kesime ait bulunuyor. Aşağıdaki özet tablo bu durumu gösteriyor.

Yıllar Kamu TCMB Özel Türkiye GSYH Payı (%)
1990 33.268 8.342 10.770 52.381 26,1
2002 64.533 22.003 43.066 129.601 54,8
90 – 02 Değişim (%) 94,0 163,7 299,9 147,4
2017 129.438 704 307.855 437.996 51,9
2002 – 17 Değişim (%) 100,6 -96,8 614,9 238,0

 

Tabloya göre 1990 yılında Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 52,4 milyar Dolar ve bu borç stokunun GSYH’deki payı yüzde 26,1 imiş. 2002 yılında toplam brüt borç stoku 129,6 milyar Dolara yükselirken GSYH’deki payı da yüzde 54,8’e çıkmış. 2017 yılının ilk 9 ayının sonunda toplam brüt dış borçların miktarı yaklaşık 438 milyar Dolara yükselmesine karşın GSYH’deki payı yüzde 51,9’a gerilemiş. Demek ki bu dönemde GSYH artışı brüt dış borç yükü artışında daha hızlı olmuş.

Bu dönemler boyunca toplam brüt dış borç stoku içinde kamu kesimi, TCMB ve özel kesimin paylarında ortaya çıkan değişimi de aşağıdaki tabloda sunuyorum.

Yıllar ve Toplamda Paylar (%) Kamu TCMB Özel
1990 63,5 15,9 20,6
2002 49,8 17,0 33,2
2017 29,6 0,2 70,3

 

Tablo bize kamu kesiminin 1990’dan 2017’ye giderken brüt dış borç stoku payının hızla azaldığını buna karşılık özel kesimin brüt dış borç stoku payının hızla yükseldiğini gösteriyor.

Borç Stokunun Döviz Kompozisyonu

2017 yılı itibariyle özel kesimin toplam brüt 308 milyar Dolar dolayındaki dış borç stokunun 157 milyar Dolarlık bölümü finansal kuruluşlara (ağırlıklı olarak bankalara) yaklaşık 151 milyar Dolarlık bölümü ise reel kesim kuruluşlarına ait bulunuyor.

Brüt dış borç stokunun döviz cinsleri itibariyle durumunu da aşağıdaki tablo gösteriyor.

Döviz Cinsi Milyon USD Toplamdaki Paylar (%)
USD 257.007 58,7
Euro 140.216 32,0
Yen 8.792 2,0
SDR 1.396 0,3
TL 25.982 5,9
Diğer 4.603 1,1
Toplam Dış Borç Stoku 437.996 100,0

 

Tabloya göre Türkiye’nin brüt dış borç stokunun döviz cinsinden dağılımında toplam dış borçların yüzde 59’u Dolar, yüzde 32’si de Euro üzerinden olduğu görülüyor. Bu tabloya bakılınca USD/TL kuru yükseldiğinde özel kesimin niçin sıkıntıya girdiğini anlamak zor olmasa gerekir.

Türkiye’nin Net Dış Borç Stoku

Buraya kadar Türkiye’nin brüt dış borç stoku üzerinde durduk. Bu stoktan bazı kalemlerin düşülerek net stokun hesaplanması gerekiyor. Bunu da aşağıdaki tabloda gösteriyorum.

2017 III Ç.
1 Türkiye Brüt Dış Borç Stoku 437.996
2 TCMB Dış Borç Stoku (-) 704
3 Bankacılık Kesimi Dış Borç Stoku (-) 172.217
4 Bankacılık Sektörü Hariç Dış Borç Stoku 1 – (2 + 3) 265.075
5 Parasal Yetkili Mevduat Bankaları Net Varlıkları 3.285
6 Katılım ve Yatırım Kalkınma Bankaları Net Varlıkları -20.357
7 Parasal Sektör Net Dış Varlıkları (5 + 6) -17.072
8 Türkiye Net Dış Borç Stoku (4 – 7) 282.147
9 Türkiye Net Dış Borç Stoku / GSYH (%) 33,4

 

Tabloya göre 2017 yılı III. Çeyreği itibariyle Türkiye’nin 438 milyar Dolarlık brüt dış borç stokunun netleştirilmiş miktarı 282,1 milyar Dolara denk gelmektedir. Bir başka ifadeyle Türkiye’nin brüt dış borç stoku GSYH’nin yüzde 51,9’u iken net dış borç stoku GSYH’nin yüzde 33,4’üne denk gelmektedir.

Türkiye’nin 2018 Yılsonuna Kadar Dış Borç Ödeme Projeksiyonu

Türkiye’nin Kasım 2017’den itibaren bir yıl içinde (2018 yılı Kasım ayına kadar) yapacağı dış borç ödenmelerinin dökümü aşağıdaki tabloda yer alıyor.

Dış Borç Ödeme Projeksiyonu Milyon USD
KISA VADE 23.590
Kamu Kesimi 5.251
Özel Kesim 18.339
UZUN VADE 79.006
Kamu Kesimi 15.774
Özel Kesim 63.232
GENEL TOPLAM 102.596
Kamu Kesimi 21.025
Özel Kesim 81.571

 

Tabloya göre Türkiye’nin önümüzdeki bir yıl içinde yapması gereken dış borç ödemelerinin toplamı 102,6 milyar Dolardır. Bu toplamın 21 milyar Dolarlık bölümü kamu kesimi, 81,6 milyar Dolarlık bölümü de özel kesim kuruluşları tarafından ödenecek olan dış borç anapara ve faiz ödemeleridir.

Ek: Türkiye’nin Dış Borç Stoku Ayrıntılı Tablo (1990 – 2017 III. Çeyrek) (Kaynak: Hazine Müsteşarlığı)

Yıllar Kamu TCMB Özel Türkiye GSYH Payı (%)
1990 33.268 8.342 10.770 52.381 26,1
1991 35.280 7.215 11.128 53.623 26,7
1992 36.476 6.730 15.390 58.595 27,8
1993 39.640 7.293 23.579 70.512 29,6
1994 41.741 9.777 17.186 68.705 38,8
1995 42.003 12.171 21.774 75.948 33,6
1996 40.192 12.381 26.725 79.299 32,6
1997 39.068 11.765 33.523 84.356 33,2
1998 41.339 12.986 42.026 96.351 34,7
1999 44.107 11.006 48.011 103.123 40,7
2000 50.081 14.090 54.431 118.602 43,6
2001 47.129 24.351 42.112 113.592 56,5
2002 64.533 22.003 43.066 129.601 54,8
2003 70.844 24.373 48.956 144.172 45,9
2004 75.668 21.410 64.076 161.154 40,0
2005 70.411 15.425 84.939 170.775 34,2
2006 71.587 15.678 120.738 208.002 38,0
2007 73.525 15.801 160.599 249.925 36,9
2008 78.334 14.066 188.426 280.827 36,2
2009 83.513 13.162 172.071 268.747 41,5
2010 89.109 11.565 191.014 291.688 37,8
2011 94.279 9.334 200.130 303.743 36,5
2012 104.023 7.088 228.505 339.616 39,0
2013 115.945 5.234 268.700 389.879 41,0
2014 117.687 2.484 281.774 401.945 43,0
2015 113.145 1.327 281.940 396.412 46,0
2016 119.847 821 284.467 405.135 47,0
2017 129.438 704 307.855 437.996 51,9
Google Play'den ücretsiz indirin
SİZ DE BİNLERCE YATIRIMCI GİBİ PARA & BORSA MOBİL UYGULAMASINI ÜCRETSİZ İNDİREREK GÜNCEL PİYASA YORUMLARINA ULAŞMAK İÇİN HEMEN BURAYA TIKLAYIN