Para & Borsa

Fed’in Bilançosu Nasıl Küçülecek?

Mahfi Eğilmez – 15.06.2017

Küresel krizin başlangıcı olarak kabul edilen Lehman Brothers krizi çıkmadan önceki dönemde Fed’in bilanço büyüklüğü kabaca 900 milyar Dolar dolayındaydı. Küresel krizin çıkmasıyla birlikte Fed, önceki satın almalarına ek olarak niceliksel gevşeme (QE) denilen bir tahvil satın alma programı başlattı. Bu yöntemle Fed, mortgage’a dayalı kâğıtları ve Hazine kâğıtlarını satın alıp karşılığında kâğıtları ellerinde tutanlara bunların bedellerini nakit para ile ödemeye başladı. Aralık 2008’de başlattığı ilk niceliksel gevşeme programı (QE1) ile toplam 600 milyar Dolar tutarında mortgage’e dayalı kâğıt ve devlet destekli kuruluş kâğıtlarını satın alarak bankalara ve kuruluşlara likidite sağladı. Fed, 2010 yılı Kasım ayında QE2 programına girdi ve bu kez (ayda 75 milyar Dolar tutarında olmak üzere) toplam 600 milyar Dolar tutarındaki Hazine kâğıdını kuruluş ve bankalardan satın almaya başladı. 2012 yılı Eylül ayında başladığı QE3 programıyla bu kez ayda 85 milyar Dolarlık satın almalara girişti. Bu son program çerçevesinde yaptığı alımları 2014 Ocak ayından başlayarak her ay 10 milyar Dolar azaltmak suretiyle Ekim 2014’de sonlandırıldı. QE3 niceliksel gevşeme programı sonlandırıldığında Fed’in bilanço büyüklüğü yaklaşık 4,5 trilyon Dolara ulaşmıştı.

Buraya kadar olanları iki aşamada aşağıda şematize edelim.

1.Aşama: Hazine ve Diğer Kurumların tahvil ve benzeri kâğıt satışları: Hazine ve diğerleri tahvil ve benzeri kâğıtları bankalara ve şirketlere satıp karşılığında ileride vadesi geldiğinde ödenmek üzere para alıyorlar.

2.Aşama: Fed’in bankalardan ve şirketlerden tahvil ve kâğıtları satın alması (Niceliksel Gevşeme.) Fed, küresel krizle birlikte elinde Hazine ve diğer kuruluşların tahvil ve benzeri kâğıtları olan banka ve şirketlerden bu kâğıtları satın alıp parasını ödüyor.

Niceliksel gevşeme programı sonucunda Fed’in bilançosu hızla büyüdü. Mayıs 2008 ve Nisan 2017 itibariyle Fed’in bilançosunun özet görünümü karşılaştırmalı olarak aşağıda gösteriliyor (milyar Dolar)[i]

Fed Bilançosu (Özet) 28.05.2008 26.04.2017 Fark
Toplam Varlıklar 906 4.470 3.564
   Hazine Kâğıtları 491 2.465 1.974
   Federal Kurumlar Borç Senetleri 0 12 12
   Mortgage’e Dayalı Kâğıtlar 0 1.769 1.769
   Diğer Aktifler 415 224 -191
Toplam Yükümlülükler 865 4.430 3.565
Toplam Sermaye 41 41 0

 

Küresel krizin hemen öncesinden bugüne kadar geçen 8 yıllık sürede Fed’in bilançosu ve bu bilançodaki Hazine kâğıtları ve mortgage’a dayalı senetlerin miktarı yaklaşık beşer kat artmış bulunuyor.

Fed’in bilanço küçültme dediği mesele küresel kriz nedeniyle yapılan parasal gevşeme sonucu büyümüş olan bu bilanço büyüklüklerinin eski düzeyine kadar indirilmese de yeni bir kriz yaratmayacak düzeye düşürülmesi meselesidir. Bu sistemin çerçevesine yukarıdaki gibi şematik olarak bakalım:

3.Aşama: Fed’in Bilanço küçültme operasyonu: Fed’in vadesi gelen tahvil ve kâğıtları, bunları çıkaran kurumlara iade edip parasını alması son aşamayı gösteriyor.

Böylece bu son aşamada Fed, bankalardan ve şirketlerden parasını ödeyerek vadesi dolmadan satın aldığı kâğıtları vadeleri dolduğunda bunları çıkaran kurumlara (şemanın sağ tarafında yer alan kurumlar) iade ederek parasını alacak.

Bununla birlikte Fed’in bilançosunu küresel krizden önceki 900 milyar Dolar düzeyine kadar indirmesi beklenmiyor. Beklentiler, bilançonun 2 trilyon Dolar dolayına inmesi ve orada bir süre kalması şeklinde. Aksi takdirde enflasyondan kaçarken bu kez deflasyona yakalanmak söz konusu olabilir. Fed’in yakında başlayacağını açıkladığı bilanço küçültme planına göre operasyon başladığında tahvil ve benzeri kâğıtlar her ay vadesi doldukça çıkaran kuruma aşağıdaki miktarlara göre iade edilecek ve parası alınacak (milyar USD)[ii]

Aylar Hazine Tahvili Diğer Kâğıtlar Toplam
1 6 4 10
2 6 4 10
3 6 4 10
4 12 8 20
5 12 8 20
6 12 8 20
7 18 12 30
8 18 12 30
9 18 12 30
10 24 16 40
11 24 16 40
12 24 16 40
13 30 20 50
14 30 20 50
15 30 20 50
Toplam 270 180 450
16 – 56 ay 30 20 2.050
Toplam 1.230 820 2.500

 

Fed, açıkladığı planla yani bu tablodaki çerçeveyle bilanço küçültme yolunda devam ederse başladığı tarihten 56 ay (yani 4 yıl 7 ay sonra) 2,5 trilyon Dolarlık bir küçülme yapmış olacak. Eğer bilanço küçültmeyi 2 trilyon Dolar dolayında kesecekse hedefe, bilanço küçültmeye başladıktan sonra yaklaşık 4,5 yıl sonra ulaşacak demektir.

Bilançoyu niçin küçültmek gereği var? Fed bilançoyu bu haliyle bıraksa olmaz mı? Diyelim ki Fed, elinde bulunan Hazine kâğıtlarını vadesi geldiği zaman Hazineden ve kuruluşlardan tahsil etmek yerine aynı şekilde yeni tahviller alsa ne olur? O zaman Hazine ve kuruluşlar bu kadar parayı geri ödemeyeceği için fazladan borçlanma imkânına kavuşmuş olur ki bu da harcama artışına kapı açar. Oysa Fed, bu tablodaki sisteme göre vadesi dolan kâğıtları, çıkaran kurumlara götürüp paralarını geri aldığında bu paraları yeniden piyasaya sürmeyecek ve böylece piyasadaki fazla parayı sterilize etmiş olacak. Para arzı azalışı da ileride enflasyonun denetim dışında artmasının önünü kesmiş olacak.

Fed, gerek faizle ilgili açıklamasında gerekse bilanço küçültmesi meselesinde bu tür sıkılaştırmalar için çok aceleci davranmayacağını vurguladı. Dünyanın en büyük dört merkez bankası (Fed, AMB, Japonya MB ve İngiltere MB) piyasaya dünyanın likiditesini çıkarmış durumdalar. Fed hariç ötekiler bu operasyona hala devam ediyor. Gelişme yolundaki ekonomilerde faizler oldukça yüksek. Trump’ın durumu ise Doların bu paralara karşı değer kazanmasını engelliyor, hatta tam tersine değer kaybetmesine yol açıyor. Bu durumda fonlarını gelişme yolundaki ülkelere götüren yabancı yatırımcılar hem yüksek faizden hem de yerel paranın Dolara karşı değer kazanmasından kazanç sağlıyor. Yatırımcılar ortam tersine dönmeden yeterince kazanç sağlamak için gelişme yolundaki ülkelere fon yağdırıyorlar. Bu durumun Fed, bilanço küçültmeye başlayıncaya kadar devam edeceğini sonra yavaş yavaş azalmaya döneceğini tahmin ediyorum. Dolayısıyla bizim gibi dış kaynağa bağımlı ekonomiler için yılsonuna kadar sürebilecek bir yalancı bahar dönemi söz konusu olabilir. Bakalım bu kez bu rahatlama döneminde gerekenleri yapmaya koyulacak mıyız yoksa bunun geçici bir iyileşme olduğunu fark edemeden yine olayların çözüldüğünü sanarak mevcut yaşamımıza devam mı edeceğiz?

[i] https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/files/quarterly_balance_sheet_developments_report_201705.pdfhttps://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/files/monthlyclbsreport200906.pdf

[ii] https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20170614c.htm.

Mahfi Eğilmez’in tüm yazıları için: www.mahfiegilmez.com

BIST100’DE SON DURUM NE? YÜKSELECEK Mİ? / DÜŞECEK Mİ? HEMEN TIKLAYIN


Etiketler: , , , , ,
Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. BİST isim ve logosu `Koruma Marka Belgesi` altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST`a ait olup, tekrar yayımlanamaz.
Copyright © 2010 - 2017 Para & Borsa